Brabantse Omgevingsvisie

Denk mee!

Ook ideeën over de Brabantse Omgevingsvisie? Laat het weten »

Meesterwerk Zuiderwaterlinie: Je kan er niet omheen

Interview Rene Kwant over de cultuurhistorische en ruimtelijke impact van dit fenomeen

Al sinds de Tachtigjarige oorlog is water een belangrijk verdedigingsmiddel in Brabant: met sluizen en beekjes zetten de troepen van Maurits Brabants land gecontroleerd onder water om de opmars van de Spanjaarden tot staan te brengen. Zo ontstaat de eerste echte waterlinie van Nederland. Die in de 18de eeuw uitgroeit tot een reeks van vestingsteden, forten en inundatiegebieden. Vandaag de dag is de invloed van die waterlinie in ruimtelijk opzicht nog steeds tastbaar: als scheiding tussen zand en klei, bijvoorbeeld. Maar bijvoorbeeld door zijn kronkeldijkjes ook als een ruimtelijke markering van het gebied. 

 

René Kwant is ‘regisseur’ van de Zuiderwaterlinie. Een vijftiger. Ooit was hij dominee. Maar nu al jaren actief als adviseur en programmamanager. Toen het embryonale idee van de Zuiderwaterlinie ontstond ‘hebben we gezegd: we gaan niet van A tot Z het programma dichttimmeren. Nee, we gaan bekijken waar de energie al is.’ In jargon: ‘we wilden eigenaarschap van onderop’. Zo ontstond haast spelenderwijs een licht netwerk, ‘De Alliantie’ genaamd. Informeel, met gemeenten, waterschappen en provinciale partijen als partners. Samen op de inhoud aan de slag, ook al ben je het niet altijd in alles met elkaar eens: ‘Een manier van werken, die ik zelf plezierig vind.’ Een licht netwerk, dat in de afgelopen jaren uit zijn voegen is gegroeid. Anno nu is de Zuiderwaterlinie een heus programma.

 

 

Leg eens uit: wat ‘is’ de Zuiderwaterlinie nu eigenlijk?

Een korte denkpauze: ‘Dan moet ik de historie induiken.’ Een aantal Brabantse gemeenten bedacht zo rond 2005 dat er ‘met die Zuiderwaterlinie wel ‘iets’ kon, of misschien wel moest gebeuren. Logisch ook, zo stelt Kwant: de Zuiderwaterlinie is een cultureel-historisch artefact van internationale allure. Dat uitgangspunt leidde in 2013 en 2014 tot een concreet project.

 

“De Zuiderwaterlinie: een waterbouwkundig meesterwerk van internationale allure”

 

Het programma van de Zuiderwaterlinie kent drie doelstellingen. De Zuiderwaterlinie wil in de eerste plaats een uniek gebied ‘zichtbaar maken dat cultureel, maar uiteraard ook toeristisch interessant is.’ En op die manier waarde toevoegt aan het mozaïek van Brabant. Het tweede spoor is ruimtelijk getint: de aanwezigheid van kwel (grondwater dat onder druk aan de oppervlakte komt) in Brabant, zorgde voor een ‘natuurlijk gebied dat gemakkelijk onder water te zetten was’. Zodat andere plekken nu juist ‘versterkt’ en gefortificeerd konden worden. Dat ruimtelijke ‘gegeven’ leidt tot het derde spoor: de robuuste landschappelijke structuur, die de Zuiderwaterlinie nu is, met zijn reeks van geschakelde forten, kronkelende dijken, water en landschappelijke impact.

 

 

“Een vector voor gebiedsontwikkeling”
 (aldus: Joks Janssen)

 

Als je kijkt naar de nieuwe Omgevingsvisie van Brabant: wat herken je in deze visie? En hoe past dat in jullie manier van werken en kijken?

Joks Janssen noemt de Zuiderwaterlinie ‘een vector voor gebiedsontwikkeling. En daarmee bedoelt hij, dat ook immateriële historie en persoonlijke verhalen kunnen bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit van een gebied. Een manier van denken en werken, die prima past in de nieuwe Omgevingsvisie: op een integrale manier aan de slag met de grote, meervoudige opgaven van Brabant. Eigenlijk, zo stelt Kwant: ‘werken we al in de geest van de Omgevingsvisie. Met stakeholders aan ‘tafel’ samen aan de slag.’ Waarbij meerdere thema’s ‘langskomen’: behalve ruimte, is water uiteraard ook een thema in het Meerjarenplan. Ook de energietransitie komt aan bod: ‘Zo zorgen we voor integrale aanpak voor het gehele gebied.’ De Zuiderwaterlinie kan bijdragen aan veel opgaven. Kan zorgen voor nieuwe verbindingen: ‘bijvoorbeeld ook met de Agrofood-sector, als ik verder doordenk. Door de culturele, historische waarden van de Linie, is er uiteraard ook verbinding te leggen met voedselvoorziening in de steden aan die Linie: dus ook langs die lijn, kan je nieuwe verbindingen tot stand brengen.’

 

Werken aan de Zuiderwaterlinie aan de hand van vier lijnen

Het Zuiderwaterlinieprogramma kent vier sporen: aanbod voor bezoekers met goede informatie voor toeristen en bezoekers is daarin belangrijk. Daarvoor is PR en promotie nodig, die de Zuiderwaterlinie in de buitenwereld positioneert. Een Kennisagenda (spoor 3) en de Lange Termijn Verkenningen (de vierde lijn) geven voeding aan de lange termijn.

De Kennisagenda is een eerste aanzet om een Onderzoeksagenda te ontwikkelen. Het instellen van een Scriptieprijs was daarin een eerste, kleine stap. Eén van die manieren waarop de Zuiderwaterlinie verbinding met ‘buiten’ tot stand wil brengen. Een expertmeeting (einde juni gehouden) was een belangrijke tweede stap. De kers op de taart is het wetenschappelijk congres in november 2018, dat in de steigers staat. : ‘met de Lange Termijnverkenningen zetten we in om tot een langjarige visie op de Zuiderwaterlinie te komen.’

 

Tot slot: samenwerken in een Alliantie: hoe doe je dat?

Allereerst vormen betrokken bestuurders én een paar echte aanjagers, die écht willen, een belangrijke voorwaarde. Zo ontstaat een licht netwerk, dat ook écht met elkaar aan de slag wil. Die lichte vorm van samenwerken leidde tot een Alliantie. Waarin 15 gemeenten behalve inhoudelijk ook financieel (1,21 euro per inwoner, eenmalig) aan bijdragen. Gemeenten en waterschappen brengen zo met elkaar 1 miljoen euro op. De provincie investeert 1,5 miljoen. Rond dit netwerk is een grote groep van geïnteresseerden en betrokkenen: ‘Samen zijn we gaan werken aan een korte termijnprogramma. Dat is in augustus 2017 opgeleverd.’

 

Ruimtelijke kwaliteit als kern

Maar, zo stelt Kwant: De Zuiderwaterlinie zelf is wellicht de belangrijkste succesfactor: de inhoudelijke kernkwaliteiten, die spreken eigenlijk voor zich.’ De intrinsieke waarde is enorm. Als erfgoed alleen al heeft de Brabantse Zuiderwaterlinie heeft grote waarde: het is de oudste, de langste én de meest gebruikte Waterlinie van Nederland (en dat wist dus niemand!). Dat schept allerhande mogelijkheden om verhalen te vertellen, en biedt een geweldig vertrekpunt om de geschiedenis van Nederland daadwerkelijk te vertellen. De Zuiderwaterlinie is een ontmoetingspunt tussen culturen: zand versus klei, van protestant en katholiek, van noord en zuid. Maar ook in ruimtelijke zin biedt het ‘letterlijk’ massa: een robuuste structuur, ‘waar overigens nog veel te verbeteren is.’ En uiteraard ook in toeristische termen is de waarde groot: elf vestingsteden met hun ommelanden, die prachtig op een rij ligt. Kwant: ‘Het is, kortom, een veel te mooi verhaal om niet te vertellen!’

 

 

 

Reacties (0)

Er zijn nog geen reacties. Wees de eerste om te reageren ›

Reageren

Reageren via je account? Log dan eerst in

Je e-mailadres zal niet op de site worden getoond.

Meer nieuws

Omgevingsvisie voor besluitvorming naar Provinciale Staten

Gedeputeerde Staten hebben de Brabantse Omgevingsvisie ter vaststelling voorgelegd aan Provinciale... Lees verder ›

Omgevingskrant geeft impressie van zienswijzen

Tussen 1 mei en 30 juni 2018 lag het ontwerp van de omgevingsvisie ter inzage en kon iedereen een... Lees verder ›

Proeftuin Omgevingswet leidt tot doorbraak in gebiedsontwikkeling Goirle

De bestuurders in de proeftuin Omgevingswet in Goirle hebben overeenstemming bereikt over de... Lees verder ›

Blog Festival Omgevingswet

Ge kunt ut ok nie doen. Naar Den Haag gaan om iedereen vol trots op te roepen om toch vooral op de... Lees verder ›